W centrum uwagi UE I RÓWNOŚĆ OSÓB LGBTI
luty 2020 r.
Każdy mieszkaniec Unii Europejskiej (UE) ma prawo do równego traktowania.
76 proc. Europejczyków ankietowanych w 2019 r. uważa, że geje, lesbijki bądź osoby biseksualne powinni mieć takie same prawa jak osoby heteroseksualne. W 2015 r. odsetek ten był niższy i wynosił 71 proc. Mimo to lesbijki, geje, osoby biseksualne, transpłciowe i interseksualne (osoby LGBTI) wciąż spotykają się z dyskryminacją w wielu obszarach życia, na przykład przy poszukiwaniu pracy, przy ubieganiu się o świadczenia społeczne, w szkole lub przy korzystaniu z opieki zdrowotnej. Muszą też stawiać czoła mowie nienawiści, a nawet przemocy. Mogą odczuwać brak bezpieczeństwa w miejscu pracy, szkole lub przestrzeni publicznej.
Od 1999 r. UE ma prawo działać w przypadkach dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Od tamtej pory przyjmuje przepisy i środki mające na celu poprawę ochrony prawnej i socjalnej osób LGBTI.
W tej broszurze znajdują się informacje o tym, jak UE wspiera lesbijki, gejów, osoby biseksualne, transpłciowe i interseksualne.
DZIAŁANIA UE
Unia Europejska przeciwdziała homofobii i dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, tożsamość płciową i cechy płciowe. Dąży do zapewnienia ochrony praw wszystkich osób LGBTI w UE.
W ramach zwalczania dyskryminacji Komisja Europejska przedstawiła w 2015 r. listę działań obejmujących między innymi edukację, zatrudnienie, zdrowie, swobodę przemieszczania się, kwestie azylowe oraz przestępczość z nienawiści.
Aby zmieniać obecną sytuację, Unia Europejska blisko współpracuje z państwami członkowskimi UE, ponieważ to one odpowiadają za propagowanie i egzekwowanie praw osób LGBTI, takich jak prawne uznawanie związków osób tej samej płci oraz zasady prawnego uzgadniania płci.
Prawie połowa osób LGBTI uczestniczących w ogólnoeuropejskiej ankiecie doświadczyła dyskryminacji lub molestowania.
Źródło: Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej – Badanie dotyczące osób LGBT w UE, 2013 r.
OCHRONA PRZED DYSKRYMINACJĄ W PRACY
Od roku 2003 dyskryminacja pracowników ze względu na orientację seksualną jest w UE niezgodna z prawem. Prawodawstwo nakłada na wszystkie państwa UE obowiązek zapewnienia ochrony prawnej przed dyskryminacją przy naborze, awansach i szkoleniach pracowników, a także w kwestiach dotyczących warunków pracy, płac i zwolnień.
Taka sama ochrona w odniesieniu do zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego przewidziana jest w przypadkach dyskryminacji i molestowania ze względu na zmianę płci (gdy dana osoba zmieniła płeć, ponieważ jej płeć biologiczna nie odpowiadała jej tożsamości płciowej).
WSPÓŁPRACA Z PRZEDSIĘBIORSTWAMI
Aby osiągnąć rzeczywiste postępy w zapewnieniu równości osób LGBTI, oprócz przepisów prawnych konieczne są inne działania. W 2010 r. UE stworzyła platformę kart różnorodności, aby zachęcić przedsiębiorstwa, organy publiczne i organizacje non-profit do większego zaangażowania na rzecz bardziej różnorodnych postaw. Organizacje, które przystąpiły do platformy, postanowiły promować różnorodność i równość szans w miejscach pracy, w tym w stosunku do osób LGBTI.
BEZPIECZEŃSTWO
Nawoływanie do nienawiści wobec osób LGBTI często pojawia się w internecie i w mediach społecznościowych. Aby przeciwdziałać mowie nienawiści w internecie, w 2016 r. Komisja Europejska opracowała wraz z Facebookiem, Twitterem, YouTubem i Microsoftem kodeks postępowania, zgodnie z którym firmy te mają rozpatrywać większość zgłoszeń dotyczących mowy nienawiści w ciągu 24 godzin, i w razie konieczności usuwać takie treści. W latach 2018 i 2019 do przestrzegania kodeksu zobowiązały się Instagram, Snapchat, Dailymotion oraz jeuxvideo.com.
Ofiary przestępstw mają prawo do uznania i odpowiedniego traktowania, w sposób dostosowany do ich indywidualnych potrzeb. Dyrektywa w sprawie praw ofiar zawiera zbiór wiążących praw ofiar oraz jasne obowiązki krajów UE.
Na poziomie Unii Europejskiej działa grupa ekspertów reprezentujących rządy, organizacje międzynarodowe i społeczeństwo obywatelskie, zajmująca się zapobieganiem nietolerancji i dyskryminacji, w tym wobec osób LGBTI. Grupa ta pomaga tworzyć strategie przeciwdziałania przestępstwom z nienawiści i mowie nienawiści oraz ich zwalczania. Na przykład wydała wytyczne dotyczące zapewniania sprawiedliwości, ochrony i wsparcia dla ofiar przestępstw z nienawiści oraz przygotowała wskazówki i szkolenia dla policji i sądów.
UE dąży do tego, aby osoby LGBTI miały taki sam dostęp do opieki zdrowotnej jak inne osoby. Dla pracowników służby zdrowia sporządzono specjalne przewodniki szkoleniowe dotyczące osób LGBTI. Państwa UE współpracują też w zakresie profilaktyki, badań i opieki dla słabszych grup społecznych, w tym osób LGBTI. Działania te dotyczą HIV, zakażeń przenoszonych drogą płciową, gruźlicy i zapalenia wątroby, a ich celem jest szybsze diagnozowanie i lepsza opieka dla wszystkich potrzebujących.
W każdym państwie UE działają krajowe infolinie dla ofiar napaści, molestowania i nadużyć.
PONAD GRANICAMI
Wszyscy obywatele UE mają prawo do swobodnego przemieszczania się na terenie Unii. Prawo to ma ułatwiać życie, naukę lub pracę w dowolnym kraju UE. W praktyce jednak osoby LGBTI mogą napotykać przeszkody przy przenoszeniu się do innych państw. Na przykład pary osób tej samej płci mogą mieć trudności w innym państwie UE, które nie chce uznać ich związku lub dzieci.
Przepisy UE rozszerzają, pod pewnymi warunkami, prawo do swobodnego przemieszczania się na członków rodzin obywateli UE, na przykład ich małżonków i dzieci, nawet jeśli ci nie mają obywatelstwa Unii. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyraźnie stwierdził, że małżonkowie tej samej płci mają prawo do pobytu w innym kraju UE, jeśli ich partner uzyskał w nim prawo do zamieszkania, nawet jeśli państwo przyjmujące nie dopuszcza takich małżeństw.
Państwa UE na ogół same decydują o własnych przepisach dotyczących małżeństw, w tym małżeństw osób tej samej płci oraz innych prawnie uznawanych związków, na przykład związków partnerskich. Dlatego dokładne definicje małżeństwa i związku partnerskiego mogą być różne w różnych krajach.
UE przyjęła prawodawstwo rodzinne, które jest neutralne pod względem płci i stosuje się do wszystkich obywateli, w tym osób LGBTI. Unijne przepisy ułatwiają rozwiązywanie transgranicznych spraw dotyczących rozwodów, praw rodzicielskich, alimentów, spadków i małżeńskich ustrojów majątkowych. Pomagają też parom i rodzinom w rozpoznaniu, które sądy państw członkowskich będą rozpatrywać ich sprawę i które prawo krajowe będzie mieć zastosowanie. Dzięki tym przepisom łatwiej jest uznawać i wykonywać orzeczenia w innych państwach członkowskich.
OCHRONA I ROZSZERZANIE PRAW
Osoby LGBTI mają swoje prawa w UE.
Jeśli jesteś taką osobą i uważasz, że naruszono Twoje prawa, możesz złożyć skargę i ubiegać się o środki ochrony prawnej w ramach swojego systemu prawnego. Krajowe sądy i organy sądowe współpracują z Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który objaśnia im, jak należy stosować prawo UE. Aby uzyskać więcej informacji o niedyskryminacji i równym traktowaniu w Twoim kraju, należy skontaktować się z odpowiednim krajowym organem należącym do europejskiej sieci organów ds. równości. Ponieważ nie wszystkie organy ds. równości zajmują się orientacją seksualną, na ich stronach internetowych trzeba sprawdzić zakres obsługiwanych przez nie spraw. Organizacje te, podobnie jak organizacje pozarządowe i związki zawodowe, mogą pomóc, jeśli uważasz, że jesteś dyskryminowany(-a), na przykład w pracy lub przy ubieganiu się o określone stanowisko.
69 % Europejczyków uważa, że małżeństwa osób tej samej płci powinny być dozwolone w całej Europie.
Źródło: Specjalne badanie Eurobarometr 493 – Dyskryminacja w Unii Europejskiej, maj 2019 r.
Więcej informacji o podejściu do społeczności LGBTI w Twoim państwie członkowskim możesz znaleźć tutaj.
MONITOROWANIE POSTĘPÓW
Komisja Europejska co roku publikuje sprawozdanie monitorujące postępy w realizacji działań służących równości osób LGBTI w UE.
Komisja Europejska obserwuje też sposób wdrażania prawa UE i informuje o działaniach podjętych przez państwa członkowskie UE na rzecz równości osób LGBTI.
W ostateczności Komisja Europejska może, jeśli to konieczne, podjąć działania przeciwko państwu UE, które nie przestrzega unijnego prawa, a jej działania mogą doprowadzić do skierowania sprawy do Trybunału Sprawiedliwości UE. W 2008 r. Komisja zaproponowała rozszerzenie ochrony przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną na obszary ochrony socjalnej (w tym zabezpieczenie społeczne i opiekę zdrowotną), edukacji oraz dostępu do towarów i usług, na przykład mieszkań.
Propozycja ta nie zdobyła jednak jak dotąd niezbędnej aprobaty wszystkich państw członkowskich. Mimo to niektóre z nich już przyjęły przepisy zapewniające ochronę wykraczającą poza wymogi określone w obowiązującym obecnie prawie UE.
PROMOWANIE RÓWNOŚCI I WSPIERANIE SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO
Organizacje społeczeństwa obywatelskiego pomagają promować pozytywne zmiany i dlatego Komisja Europejska wspiera europejskie organizacje LGBTI, na przykład ILGA-Europe, należącą do Międzynarodowego Stowarzyszenia Lesbijek, Gejów, Osób Biseksualnych, Transseksualnych i Interseksualnych, a także Transgender Europe i IGLYO. Pomaga też finansowo organizacjom LGBTI na poziomie krajowym w ramach programu „Prawa, równość i obywatelstwo” oraz programu Erasmus+. Finansowanie to pomaga im w podnoszeniu świadomości o wyzwaniach i dyskryminacji, z którymi spotykają się osoby LGBTI. Na przykład w ramach programu Erasmus+ udzielono wsparcia na projekty „P.R.I.D.E.” i „Labels Down”, skupiające się na obalaniu stereotypów o społeczności LGBTI.
Chcesz się dowiedzieć więcej o swoich prawach na poziomie UE?
Na podstawie dyrektywy ramowej w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy wszystkie państwa UE mają obowiązek zapewnienia ochrony prawnej przeciwko dyskryminacji i molestowaniu ze względu na orientację seksualną w odniesieniu do ubiegania się o pracę, awansów, szkoleń, warunków pracy, wynagrodzenia i zwolnień.
Przekształcona dyrektywa w sprawie równego traktowania kobiet i mężczyzn zapewnia ochronę przed dyskryminacją w życiu zawodowym osobom transpłciowym, które zmieniły płeć.
Dyrektywa w sprawie równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego zapewnia ochronę przed dyskryminacją w zakresie zabezpieczenia społecznego osobom transpłciowym, które zmieniły płeć.
Dyrektywa w sprawie praw ofiar tworzy zbiór wiążących praw ofiar oraz określa wyraźne obowiązki państw UE w zakresie ich wdrażania.
Dyrektywa w sprawie swobodnego przemieszczania się w UE rozszerza, pod pewnymi warunkami, prawo do swobodnego przemieszczania się na członków rodzin obywateli UE, na przykład ich małżonków i dzieci, nawet jeśli ci nie mają obywatelstwa Unii.
KARTA PRAW PODSTAWOWYCH UNII EUROPEJSKIEJ
Art. 21 Karty stanowi, że „[z]akazana jest wszelka dyskryminacja w szczególności ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną”.
Artykuł ten dotyczy jedynie sytuacji, w których obowiązuje prawo UE.
POCZUCIE DUMY I SPRZYMIERZEŃCY
Niektórzy ludzie nie zdają sobie sprawy z problemów, z jakimi borykają się osoby LGBTI. UE sfinansowała serię filmowych relacji osób LGBTI i ich sprzymierzeńców w całej Europie, aby inni mogli usłyszeć ich głos i poznać lepiej ich sytuację. Każdy film skupia się na innym aspekcie tożsamości i pokazuje, w jaki sposób wsparcie dla osób LGBTI i solidarność z tą społecznością mogą faktycznie poprawiać ludzkie życie.
Instytucje UE wspierają Międzynarodowy Dzień przeciw Homofobii, Transfobii i Bifobii, EuroPride i inne parady równości oraz biorą w nich udział.
Europejczycy są dumni ze swojej różnorodności i coraz częściej publicznie wyrażają swoją seksualność bądź tożsamość płciową. Na swoich przywódców wybrali osoby, które otwarcie deklarują, że są gejami – należą do nich premier Luksemburga Xavier Bettel (po lewej) oraz premier Irlandii (Taoiseach) Leo Varadkar (po prawej).
Brukselska siedziba Komisji Europejskiej oświetlona kolorami tęczowej flagi w Międzynarodowym Dniu Przeciw Homofobii, Transfobii i Bifobii, 17 maja 2019 r.
Photo: gouvernement.lu
DZIAŁANIA UE NA ŚWIECIE
W ponad 70 krajach poza UE związki osób tej samej płci są uznawane za przestępstwo, a w niektórych krajach osobom homoseksualnym grozi nawet kara śmierci. W niektórych częściach świata osoby LGBTI nie mają wystarczającej ochrony przed dyskryminacją i łamaniem praw człowieka.
UE zachęca inne państwa do zapewnienia, aby orientacja seksualna, tożsamość płciowa lub cechy płciowe nie były powodem przemocy lub sankcji karnych.
Na przykład w kwietniu 2019 r. Unia potępiła ustawy w Brunei skazujące osoby homoseksualne na kary ukamienowania, więzienia lub chłosty.
Nikogo nie można karać za miłość do drugiej osoby. Nigdy nie można jej uznawać za przestępstwo.
Wysoka przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa oraz wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Federica Mogherini w Parlamencie Europejskim podczas debaty na temat Brunei 18 kwietnia 2019 r.
UE jest też jednym z największych światowych darczyńców, którzy wspierają projekty zwalczania dyskryminacji osób LGBTI, głównie za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka. Od roku 2016 UE udzieliła wsparcia na rzecz 16 projektów prowadzonych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego w Azji, Afryce, Ameryce Łacińskiej i Europie Wschodniej na łączną kwotę 5,2 mln euro. W 2018 r. UE uruchomiła nowy fundusz w wysokości 10 mln euro na pomoc dla działaczy i organizacji LGBTI na obszarach, na których osoby LGBTI są bardziej narażone na dyskryminację.
Kraje chcące wejść do UE muszą chronić osoby, które spotykają się z dyskryminacją i przemocą. W „krajach kandydujących” ochrona i propagowanie praw osób LGBTI jest dla UE priorytetem, między innymi w negocjacjach dotyczących wejścia do UE. Finansowane są również sieci propagujące prawa osób w państwach Bałkanów Zachodnich i w Turcji. Ponadto UE prowadzi rozmowy na temat praw osób LGBTI z rządami państw graniczących z UE (krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa) oraz monitoruje sytuację w terenie. Udziela też wsparcia finansowego organizacjom działającym w obszarze „sąsiedztwa”.
