Kijker op: DE EU EN EEN GELIJKE BEHANDELING VAN LGBTI’S
Februari 2020
Iedereen in de Europese Unie (EU) heeft recht op een gelijke behandeling.
Bij een bevraging in 2019 was 76 % van de ondervraagde Europeanen van mening dat homoseksuelen, lesbiennes en biseksuelen dezelfde rechten moeten hebben als heteroseksuelen. In 2015 was dat nog maar 71 %. Lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen (LGBTI) kunnen echter op veel gebieden met discriminatie worden geconfronteerd, bijvoorbeeld bij sollicitaties, op school of in de gezondheidszorg. Daarnaast kunnen zij met haatdragende uitlatingen en zelfs geweld te maken krijgen zodat zij zich op hun werk, op school of in openbare ruimten niet veilig voelen.
Sinds 1999 heeft de EU de bevoegdheid om maatregelen te nemen in gevallen waar sprake is van discriminatie op basis van seksuele geaardheid. Sindsdien is wetgeving goedgekeurd en is actie ondernomen om de wettelijke en sociale bescherming van LGBTI’s uit te breiden.
In deze brochure wordt nader toegelicht wat de EU doet voor lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen.
WAT DOET DE EU?
De EU stelt alles in het werk om homofobie en discriminatie op basis van seksuele geaardheid, genderidentiteit en seksekenmerken te bestrijden. Het doel is ervoor te zorgen dat de rechten van alle LGBTI’s in de hele EU worden beschermd.
In het kader van de maatregelen om die discriminatie te bestrijden, heeft de Europese Commissie in 2015 een actielijst gepresenteerd op het gebied van o.a. onderwijs, werkgelegenheid, gezondheid, vrij verkeer, asiel en haatcriminaliteit.
Om verandering tot stand te brengen, werkt de Europese Unie nauw samen met de lidstaten, aangezien zij verantwoordelijk zijn voor het bevorderen en handhaven van LGBTI-rechten, zoals een wettelijke erkenning van stellen van hetzelfde geslacht en regelgeving inzake wettelijke gendererkenning.
Bijna de helft van de geënquêteerde LGBTI’s in Europa wordt geconfronteerd met discriminatie of intimidatie.
Bron: Het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten – EU LGBT-enquête, 2013.
BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE OP HET WERK
Het is sinds 2003 in de EU wettelijk verboden om mensen op de werkplek te discrimineren vanwege hun seksuele geaardheid. Op grond van de geldende wetgeving zijn alle lidstaten van de EU verplicht om wettelijke bescherming te bieden tegen discriminatie, zowel bij sollicitaties, promoties en opleidingen als in kwesties met betrekking tot arbeidsvoorwaarden, beloning en ontslag.
Eenzelfde mate van bescherming geldt ook in het geval van discriminatie en intimidatie op het gebied van werkgelegenheid en sociale zekerheid vanwege geslachtsverandering (wanneer personen van geslacht veranderen omdat zij ervaren dat hun geboortegeslacht niet in overeenstemming is met hun genderidentiteit).
SAMENWERKEN MET HET BEDRIJFSLEVEN
Naast wetgeving zijn echter ook andere acties nodig om de gelijkheid van LGBTI’s daadwerkelijk te bevorderen. In 2010 heeft de EU een platform voor diversiteitshandvesten opgericht om bedrijven, overheidsinstanties en non-profitorganisaties te stimuleren zich meer in te spannen voor een betere diversiteit. De deelnemende organisaties zijn overeengekomen diversiteit en gelijke kansen op de werkvloer te bevorderen, ook voor LGBTI’s.
EEN GEVOEL VAN VEILIGHEID
De haat tegen LGBTI’s wordt vaak online en via sociale media verspreid. Om haatzaaiende uitlatingen op het internet tegen te gaan, is de Europese Commissie in 2016 met Facebook, Twitter, YouTube en Microsoft een gedragscode overeengekomen, waarin de partijen toezeggen om de meerderheid van de meldingen van illegale haatzaaiende uitingen binnen de 24 uur te beoordelen en de betreffende content indien nodig te verwijderen. Instagram, Snapchat, Dailymotion en jeuxvideo.com hebben de gedragscode in 2018 en 2019 ondertekend.
Slachtoffers van strafbare feiten hebben recht op erkenning en op een behandeling die niet alleen respectvol is, maar ook afgestemd op de behoeften van elk individueel slachtoffer. In de richtlijn slachtofferrechten is een reeks bindende rechten van slachtoffers vastgelegd, evenals duidelijke verplichtingen voor de EU-lidstaten.
Op het niveau van de Europese Unie werkt een groep deskundigen van regeringen, internationale organisaties en het maatschappelijk middenveld aan de bestrijding van intolerantie en discriminatie, waaronder discriminatie van LGBTI’s. De groep helpt beleidsmaatregelen ontwikkelen om haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen te voorkomen en te bestrijden. De werkgroep heeft bijvoorbeeld richtsnoeren gepubliceerd over het waarborgen van rechtvaardigheid voor en bescherming en ondersteuning van slachtoffers van haatmisdrijven. Zij heeft ook richtsnoeren en instructiemateriaal voor politie en rechtbanken ontwikkeld.
De EU wil bereiken dat LGBTI’s dezelfde toegang tot gezondheidszorg hebben als andere mensen. Daarvoor zijn er handleidingen voor beroepsbeoefenaars in de gezondheidszorg beschikbaar, die specifiek betrekking hebben op LGBTI’s. Wat kwetsbare groepen betreft, inclusief LGBTI’s, werken de lidstaten van de EU ook samen aan de preventie van en het testen op hiv, seksueel overdraagbare aandoeningen, tuberculose en hepatitis en de bijbehorende zorgverlening. Dit heeft tot doel snellere diagnoses te stellen en de zorgverlening voor iedereen te verbeteren.
In alle EU-lidstaten zijn nationale hulplijnen beschikbaar voor slachtoffers van geweld, misbruik en intimidatie.
GRENSOVERSCHRIJDENDE BESCHERMING
Alle burgers van de EU hebben het recht zich vrij in de hele Unie te bewegen. Die vrijheid van verkeer is bedoeld om het gemakkelijker te maken om in andere EU-lidstaten te wonen, te studeren of te werken. In de praktijk kunnen LGBTI’s bij dat grensoverschrijdende verkeer echter met hindernissen te maken krijgen. Stellen van hetzelfde geslacht kunnen bijvoorbeeld problemen ondervinden bij de erkenning van hun relatie of kinderen in een ander EU-land.
Het recht op vrij verkeer wordt in de EU-wetgeving onder bepaalde omstandigheden uitgebreid tot de familieleden van EU-burgers, zoals hun echtgenoten en kinderen, ook als dat zelf geen EU-burgers zijn. Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft eenduidig geoordeeld dat echtgenoten van hetzelfde geslacht het recht hebben om in een ander EU-land te wonen nadat hun partner zich daar wettig heeft gevestigd, zelfs wanneer het gastland huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht niet erkent.
In het algemeen stellen EU-lidstaten hun eigen huwelijkswetgeving vast, ook voor huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht en andere wettelijk erkende relaties, zoals het geregistreerd partnerschap. De precieze definitie van een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan dus van land tot land verschillen.
De EU heeft genderneutrale wetgeving aangenomen over familiekwesties die op alle burgers, met inbegrip van LGBTI-burgers, van toepassing is. Dankzij de EU-regelgeving is het eenvoudiger om grensoverschrijdende geschillen te beslechten met betrekking tot scheiding, rechten van ouders, alimentatie, erfenis en de vermogensverdeling van partners. Dankzij deze regels kunnen stellen en families gemakkelijker te weten komen in welke lidstaat de rechtbank hun zaak zal behandelen en welke nationale wetgeving van toepassing is. Ook kunnen arresten in een andere lidstaat gemakkelijker erkend en gehandhaafd worden.
BESCHERMEN EN UITBREIDEN VAN UW RECHTEN
Als LGBTI hebt u rechten in de EU.
Indien u denkt dat uw rechten geschonden zijn, kunt u een klacht indienen en verhaal zoeken bij het rechtsstelsel van uw land. Het Hof van Justitie van de Europese Unie staat de nationale rechterlijke instanties bij om te verduidelijken hoe de EU-wetgeving moet worden toegepast. Voor meer informatie over hoe non-discriminatie en gelijke behandeling in uw land van toepassing zijn, kunt u contact opnemen met het lid van het Europees netwerk van nationale organen voor de bevordering van gelijke behandeling dat uw land vertegenwoordigt. Aangezien niet alle organen voor gelijke behandeling kwesties inzake seksuele geaardheid behandelen, verdient het aanbeveling om op de website na te gaan met welke kwesties zij zich bezighouden. Deze organisaties kunnen u, net als niet-gouvernementele organisaties en vakbonden, ondersteuning bieden als u denkt dat u wordt gediscrimineerd, bijvoorbeeld op het werk of bij een sollicitatie.
69 % van de Europeanen is van mening dat een huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht in heel Europa mogelijk moet zijn.
Bron: Speciale Eurobarometer 493 – Discriminatie in de Europese Unie, mei 2019.
Meer informatie over de manier waarop in uw lidstaat naar de LGBTI-gemeenschap wordt gekeken, vindt u hier.
ACTUELE STAND VAN ZAKEN
De Europese Commissie publiceert elk jaar een verslag om de vooruitgang te monitoren die met betrekking tot de lijst van acties ter bevordering van de gelijkheid van LGBTI-personen in de EU is geboekt.
De Europese Commissie monitort eveneens de wijze waarop de EU-wetgeving wordt uitgevoerd en brengt verslag uit over de maatregelen die de lidstaten hebben genomen om de gelijke behandeling van LGBTI’s te bevorderen.
Indien nodig kan de Europese Commissie in laatste instantie actie ondernemen tegen een lidstaat die zich niet aan de EU-wetgeving houdt en de zaak eventueel aanhangig maken bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. In 2008 heeft de Europese Commissie voorgesteld om de bescherming tegen discriminatie op basis van seksuele geaardheid uit te breiden tot gebieden van de sociale bescherming (waaronder sociale zekerheid en gezondheidszorg), het onderwijs en de toegang tot goederen en diensten, zoals huisvesting.
Tot dusver kan dat voorstel echter nog niet op de vereiste steun van alle lidstaten rekenen. Niettemin heeft een aantal lidstaten al wetgeving die meer bescherming biedt dan op grond van de huidige EU-wetgeving is voorgeschreven.
BEVORDEREN VAN GELIJKHEID EN ONDERSTEUNEN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES
Maatschappelijke organisaties helpen positieve veranderingen tot stand te brengen. Dat is de reden waarom de Europese Commissie Europese LGBTI-organisaties ondersteunt, zoals ILGA-Europe (onderdeel van de International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association), Transgender Europe en IGLYO. Via het programma “Rechten, gelijkheid en burgerschap” en het Erasmus+-programma verstrekt zij ook financiële ondersteuning aan LGBTI-organisaties op nationaal niveau. Dankzij deze financiële middelen kunnen de organisaties meer voorlichting geven over de uitdagingen en discriminatie waarmee LGBTI’s worden geconfronteerd. Zo is in het kader van Erasmus+ steun verleend aan de projecten “P.R.I.D.E.” en “Labels Down”, die erop gericht waren stereotypen over de LGBTI-gemeenschap te doorbreken.
Wilt u meer weten over uw rechten op EU-niveau?
Op grond van de kaderrichtlijn betreffende gelijke behandeling in arbeid zijn alle EU-lidstaten verplicht om rechtsbescherming te bieden tegen discriminatie en intimidatie op basis van seksuele geaardheid met betrekking tot sollicitaties, promoties, opleidingen, arbeidsvoorwaarden, beloning en ontslag.
De herschikte genderrichtlijn beschermt transgenders tegen discriminatie in het beroepsleven vanwege hun geslachtsverandering.
De richtlijn betreffende de gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid beschermt transgenders tegen discriminatie in de sociale zekerheid vanwege hun geslachtsverandering.
De richtlijn slachtofferrechten bevat een reeks bindende rechten voor slachtoffers en duidelijke verplichtingen voor de EU-lidstaten om deze rechten in de praktijk te garanderen.
In de EU-richtlijn inzake vrij verkeer wordt dat recht, onder bepaalde omstandigheden, uitgebreid tot de familieleden van EU-burgers, zoals hun echtgenoten en kinderen, ook als dat zelf geen EU-burgers zijn.
HANDVEST VAN DE GRONDRECHTEN VAN DE EU
Artikel 21 van het Handvest verbiedt “iedere discriminatie, met name op grond van geslacht, ras, kleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, een handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid”.
Dit artikel is uitsluitend van toepassing in situaties waarin ook de EU-wetgeving van toepassing is.
JE VRIJ KUNNEN UITEN EN JE BETROKKEN OPSTELLEN
Sommige mensen zijn zich wellicht niet bewust van de uitdagingen waarmee LGBTI’s worden geconfronteerd. De EU heeft een reeks video-testimonials gefinancierd van Europese LGBTI’s en hun bondgenoten om mensen een stem te geven en om hun situatie beter onder de aandacht te brengen. Elke video brengt een ander identiteitsaspect onder de aandacht en toont hoe steun aan en solidariteit met de LGBTI-gemeenschap de levens van mensen daadwerkelijk kunnen verbeteren.
De EU-instellingen nemen deel aan en ondersteunen onder andere de Internationale Dag tegen Homofobie, Transfobie en Bifobie, EuroPride en andere Pride-evenementen.
Europeanen zijn trots op hun diversiteit en steeds meer mensen komen uit voor hun seksuele geaardheid of genderidentiteit. In diverse landen hebben Europeanen leiders gekozen die openlijk homoseksueel zijn, zoals de Luxemburgse minister-president Xavier Bettel (links) en de Ierse minister-president (Taoiseach) Leo Varadkar (rechts).
Het hoofdkantoor van de Europese Commissie in Brussel is op de Internationale Dag tegen Homofobie, Transfobie en Bifobie verlicht in de kleuren van de regenboogvlag (17 mei 2019).
Foto: gouvernements.lu
OPTREDEN VAN DE EU IN DE WERELD
In meer dan zeventig landen buiten de EU zijn seksuele relaties tussen personen van hetzelfde geslacht nog steeds strafbaar. In sommige landen staat op homoseksualiteit zelfs de doodstraf. In andere landen worden LGBTI’s onvoldoende beschermd tegen discriminatie of tegen de schending van hun mensenrechten.
De EU spoort andere landen aan ervoor te zorgen dat seksuele geaardheid, genderidentiteit of seksekenmerken geen aanleiding kunnen vormen voor geweld of strafrechtelijke sancties.
Zo heeft de EU in april 2019 wetgeving in Brunei, op grond waarvan relaties tussen personen van hetzelfde geslacht gestraft worden met een gevangenisstraf, zweepslagen of dood door steniging, veroordeeld.
“Niemand mag worden gestraft omdat hij of zij van iemand houdt. Dat kan nooit als een misdaad worden beschouwd.”
Federica Mogherini, hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en vicevoorzitter van de Europese Commissie, tijdens het debat over Brunei op 18 april 2019 in het Europees Parlement.
De EU is wereldwijd ook een belangrijke donor van projecten die gericht zijn op het bestrijden van discriminatie tegen LGBTI’s. Die financiering vindt grotendeels plaats via het Europees instrument voor democratie en mensenrechten. Sinds 2016 heeft de EU 16 projecten ondersteund van maatschappelijke organisaties in Azië, Afrika, Latijns-Amerika en Oost-Europa voor een totaalbedrag van 5,2 miljoen EUR. Daarnaast heeft de EU in 2018 een nieuw fonds van 10 miljoen EUR opgezet ter ondersteuning van LGBTI-activisten en -organisaties in regio’s waar LGBTI’s een groter risico lopen op discriminatie.
Landen die tot de EU willen toetreden, moeten mensen beschermen die met geweld of discriminatie worden geconfronteerd. Het beschermen en bevorderen van de rechten van LGBTI’s in de betreffende “kandidaat-lidstaten” blijft een prioriteit voor de EU, ook in het kader van de toetredingsonderhandelingen. In dat verband wordt eveneens financiële steun verstrekt aan netwerken in de Westelijke Balkan en in Turkije die de rechten van LGBTI’s bevorderen. Bovendien bespreekt de EU de rechten van LGBTI’s met de regeringen van de landen die aan de EU grenzen (de “nabuurschapslanden”), en wordt de situatie van LGBTI’s in die landen nauwlettend gevolgd. Tot slot geeft de EU ook financiële steun aan organisaties die in die “nabuurschapsregio” actief zijn.
